Op die delwerye
Op die delwerye speel af op die Suid-Afrikaanse diamantdelwerye van die vroeë twintigste eeu, waarheen mense uit alle dele van die land stroom in die hoop dat die begrawe skatte hulle uit armoede sal red. Deur 'n reeks sketse volg P. I. Hoogenhout veral die onderwyser en sy leerlinge in dié haglike wêreld: gesinne wat in een enkele vertrekkie woon, kinders wat ondervoed en sonder behoorlike klere grootword, epidemies sonder hospitale, en die rou, deurmekaar delwersgemeenskap waar drank en vloek langs eenvoudige menslikheid leef.
Die boek wys hoe ware waarde, soos 'n egte diamant tussen miljoene blink klippies, dikwels verborge lê onder armoede en verwaarlosing. Dit pleit met deernis vir die welsyn, opvoeding en geestelike versorging van die vergete armblankes, en waarsku teen die bitterheid wat uit teleurstelling groei. As baanbrekerswerk in die Afrikaanse letterkunde gee dit 'n eerlike, aangrypende blik op 'n gemeenskap wat selde 'n stem gehad het, en bly dit 'n waardevolle getuienis van 'n stuk Suid-Afrikaanse geskiedenis.
How it begins
Die Delwerye! daar lê skatte begrawe—en die mense stroom van al die dele van Suid-Afrika daarheen in die mening dat dié skatte hulle uit hulle armoede sal red en hulle ellende sal laat ophou, dog teleurstelling wag die meeste, en teleurstelling bring bitterheid van gevoel teen die samelewing, teen die Kerk en soms teen God. Die Delwerye! daar lê skatte begrawe,—skatte van menselewens, van mensekrag, van mensemateriaal. Skatte vir die Staat, vir die Kerk, vir die Letterkunde. Die Staat moet rekening hou met die Delwerye, want tevergeefs sal ons die Russiese Bolsjewisme buite ons grense probeer hou, terwyl ons die gees van daardie kwaad kweek in ons eie midde. Die Kerk moet planne beraam om die Troos en Krag wat die Evangelie alleen kan gee, meer gereeld en gedurig te bring aan dié wat anders hulle troos sal soek in wêreldse middels: brandewyn en ydel vermake. Die skrywers kan gerus hulle aandag wy aan die opeengehoopte mensemateriaal wat skatte inhou wat ons opbloeiende letterkunde tot groter heerlikheid sal bring. Die Skrywer van die „Delwerysketse” doen baanbrekerswerk—prospekteerwerk. Hier en daar, soos sy opvoedkundige werk hom toegelaat het en in aanraking met die delwersgemeenskap gebring het, het hy gate gemaak en orals het hy bewyse gekry van diamanthoudende grond.
Text from Project Gutenberg, public domain.