Grażyna: Powieść Litewska

Grażyna to powieść poetycka Adama Mickiewicza, wydana w 1823 roku, jeden z wczesnych utworów polskiego romantyzmu, osadzony w średniowiecznej Litwie wokół zamku w Nowogródku. Akcja przedstawia księcia Litawora, który skłócony z Witoldem zamierza zawrzeć przymierze z Krzyżakami i zwrócić oręż przeciw rodakom. Jego żona, tytułowa Grażyna, sprzeciwia się temu hańbiącemu sojuszowi. Gdy do zamku przybywają niemieccy posłowie, kobieta potajemnie wkłada zbroję męża i staje na czele wojska, by w jego imieniu odeprzeć Krzyżaków, ginąc w bitwie.

Utwór łączy patriotyzm, honor i poświęcenie z romantycznym kultem czynu i ojczyzny. Grażyna uosabia bohaterstwo i wierność wspólnocie ważniejszą niż prywatny interes, a jej ofiara ratuje honor męża i kraju. Dzieło, pisane podniosłym, malowniczym wierszem, przywołuje dawną Litwę i jej walki, współtworząc mit narodowej przeszłości i należąc do kanonu polskiej literatury romantycznej.