Fundamenta Krestomatio
Fundamenta Krestomatio estas antologio kompilita kaj redaktita de L. L. Zamenhof, la kreinto de Esperanto, eldonita en 1903. Ĝi ne rakontas unu historion, sed kolektas diversajn tekstojn — gradajn ekzercojn, fabelojn, anekdotojn, artikolojn, leterojn kaj poemojn — ĉiujn aŭ verkitajn de Zamenhof mem, aŭ zorge korektitajn de li por ke la stilo restu unueca. La libro komenciĝas per simplaj frazoj kaj nombroj, kaj iom post iom kondukas la leganton al pli riĉa kaj plena lingvouzo, montrante kiel oni ĝuste skribu kaj parolu en Esperanto.
La verko gravas ĉar ĝi estis koncipita kiel oficiala modelo de bona stilo, destinita gardi la junan lingvon kontraŭ disfalo en apartajn dialektojn. Ĝiaj temoj — lingva unueco, klareco kaj la komuna respondeco de la parolantoj — spegulas la idealon de interkompreniĝo inter popoloj. Por studantoj kaj amantoj de la lingva historio, ĝi restas fundamenta atestaĵo pri kiel Esperanto formiĝis kaj kial ĝia normo gravas ĝis hodiaŭ.
How it begins
Prezentante pure kondiĉan rimedon de reciproka komunikiĝado, la lingvo internacia, simile al ĉiu lingvo nacia, povos bone atingi sian celon nur en tiu okazo, se ĉiuj uzos ĝin plene egale ; kaj por ke ĉiuj povu uzi la lingvon egale, estas necese, ke ekzistu iaj modeloj , leĝdonaj por ĉiuj. Tio ĉi estas la kaŭzo, pro kiu, cedante al la peto de multaj esperantistoj, mi eldonis la Fundamentan Krestomation , kiu povos servi al ĉiuj kiel modelo de esperanta stilo kaj gardi la lingvon de pereiga disfalo je diversaj dialektoj. Lerni la lingvon ĉiu povas laŭ ĉiuj libroj, kiujn li deziros; sed ĉar multaj esperantaj libroj estas verkitaj de personoj, kiuj ankoraŭ ne posedas bone la lingvon Esperanto, kaj komencanta esperantisto ne povus rilati al ili sufiĉe kritike, tial estas dezirinde, ke ĉiu, antaŭ ol komenci la legadon de la esperanta literaturo, tralegu atente la Fundamentan Krestomation . Ne deprenante de la lernanto la eblon kritike proprigi al si ĉiujn riĉigojn kaj regule faritajn perfektigojn, kiujn li trovas en la literaturo, la Fundamenta Krestomatio por ĉiam gardos lin de blinda kaj senkritika alproprigo de stilo erara . Atentan tralegon de la Fundamenta Krestomatio mi rekomendas al ĉiu , kiu volas skribe aŭ parole uzi la lingvon Esperanto.
Text from Project Gutenberg, public domain.