A Pocket Dictionary: Welsh-English
Mae’r llyfr hwn yn eiriadur poced Cymraeg-Saesneg a luniwyd gan William Richards ac a gyhoeddwyd ym 1861. Fe’i bwriadwyd yn arf rhad ac ymarferol i’r werin gyffredin na allent fforddio’r geiriaduron mawr, drud oedd ar gael bryd hynny. Yn ei ragair, mae’r awdur yn nodi bod awydd cynyddol ymhlith y Cymry i ddysgu Saesneg, a bod ymwelwyr o Saeson hwythau’n ceisio meistroli’r Gymraeg. Hepgorwyd y miloedd o eiriau anarferedig sy’n chwyddo gweithiau eraill, gan gadw’n unig y geiriau sydd mewn arferiad cyffredin wrth siarad ac ysgrifennu, ynghyd â rhestr o fyrfoddau gramadegol.
Y mae’r gwaith yn dyst i’r ymdrech Fictoraidd i ledaenu llythrennedd a dysg i bob dosbarth o gymdeithas, gan gynnwys y tlotaf. Drwy bontio dwy iaith, mae’n dathlu cyd-ddealltwriaeth rhwng cenhedloedd ac yn diogelu cyfoeth geirfa’r Gymraeg. Hyd heddiw, mae’n ffenestr werthfawr ar yr iaith fyw ac ar fywyd diwylliannol Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg.
How it begins
Mae yr awyddfryd cynyddol sydd yn mhlith y Cymry i ymgydnabod yn fwy â’r iaith Saesoneg yn un o arwyddion gobeithiol yr amserau. Am bob un o’n cydgenedl ag oedd yn deall Saesoneg yn nechreuad y ganrif hon, mae yn debyg na fethem wrth ddyweud fod ugeiniau os nad canoedd yn ei deall yn awr. O’r ochor arall, y mae rhifedi mwy nag a feddylid o’r Saeson sy’n ymweled a’n gwlad yn ystod misoedd yr hâf yn gwneuthur ymdrech nid bychan i ddysgu Cymraeg. Ond mae yn eglur nas gall neb feistroli iaith estronol heb gymorth geiriaduron. Nis gellir dyweud fod y gwahanol Eiriaduron sydd yn awr ar y maes yn rhai ymarferol o herwydd y mae ynddynt filoedd o eiriau nad arferwyd erioed, ac ond odid nad arferir byth; ac y mae hyny, wrth reswm, yn chwyddo y gwaith, nes peri ei fod allan o gyraedd y dosparth iselradd. Geiriadur rhad ymarferol yw hwn i’r lluaws nad allant hyfforddio i gael rhai mwy. Ond er fod llawer o’r geiriau anarferedig wedi eu gadael allan, eto y mae yn cynwys pob gair sydd mewn arferiad gyffredin wrth siarad ac ysgrifenu. Cymerwyd gofal mawr yn narlleniad y tafleni, fel yr hyderir nad oes ynddo un gwall gwerth ei nodi. Rhagfyr 14, 1861. ABREVIATIONS USED IN THE WORK. BYRIADAU ARFEREDIG YN Y GWAITH. a. or adj., adjective, enw gwan ad.
Text from Project Gutenberg, public domain.