Landas na Tuntunin
Sa "Landas na Tuntunin" ni José Morante, isinasalaysay ang yugto ng buhay ni Dalmacia, isang dalagang tumatanggap ng mga huling tagubilin mula sa kanyang amang nababalisang malapit nang pumanaw. Sa anyong patula at usapan, ipinapamana ng ama ang mga panuntunan sa wastong pamumuhay: patatagin ang pananalig sa tunay na Diyos, tuparin ang banal na utos, at huwag kaligtaang maawa sa kapwa. Kaagapay ng kaibigang si Marcela, pinagninilayan ni Dalmacia ang mga payong ito habang nagpapalitan sila ng mga kundimang naglalahad ng kanilang dalamhati, pag-asa, at pananabik.
Sa kaibuturan, isang gabay ito sa moralidad at karunungang-bayan—itinuturo ang pag-iingat sa daigdig na puno ng pandaraya, ang halaga ng dangal, at ang pananampalatayang nagbibigay-liwanag sa madilim na isipan. Mahalaga ang akda bilang tinig ng panitikang Tagalog na naghahabi ng debosyon, pamilya, at pagdurusa, na nagpapaalala na ang mabubuting aral ang binhing aanihin sa kabilang buhay.
How it begins
DALM.—Mabuting awa n~g Dios, walang ligamgam na anomán, itinanóng sa akin na kun bakit ako naluatan kahapon, ang naguíng sagót ko'y nagkawili lamang kita sa pag-uusap, na kun anó ang mabuting sukat isiping paghahanap búhay; sa sagót kong ito'y nalaglág ang kanilang luha at ako'y niyakap na pinakahigpít n~g aking iná, at ang idinugtong na pan~gun~gusap naman nang aking amá ay ganito Pakingan mo at akin~g kakantahín. MAR.—Oo n~ga, ang damdam ko'y makaliligaya. Oh bunsong ligaya niyaring aming dibdib bulaklak n~g tua't bun~ga n~g pag-ibig iyong halamanin sa lináng n~g dibdib itong tagubiling aking ihahasík. Unang una bunso'y tibayan ang loob n~g m~ga pag-asa sa totoong Dios at ang ikalawa'y huag kang lilimot n~g m~ga pagtupád sa banál na utos. At ang pagka-awa sa kapua tawo huag lilimutin, Dalmaciang anak ko, at yaón ang binhíng pag-aanihan mo sa kalilipatang huling Paraiso. Ang lahat n~g aking m~ga tagubilin bunsó sa dibdib mo ay papagtibain at ito ang gabáy na guguyabinín hangang binibig-yan n~g búhay na angkín. Ikáw aming bunso'y magpapakatimbang sa lakad n~g mundo't panahong niniral kung sakasakali't makapag tagumpay payapa ka rito't hangang hulíng búhay. Sa mundo'y pag di ka natutong nan~gilag at dí tinalasan ang mata n~g in~gat walang malay-malay nayapos ka't sukat niyaong pan~ganyayang lihim na pahamak. Ang parang kapatid na pagsusuyuan bunsó ko, Dalmacia'y pailagilagan, sapagka't ang lihim niyang kalooban ay di mo talastas ang patutun~guhan.
Text from Project Gutenberg, public domain.