¡Caiñgat Cayo! / Sa mañga masasamang libro,t, casulatan
Polyetong inilathala ng paring Agustinong si Fr. José Rodriguez noong 1888, at ipinamigay nang halos walang bayad upang hamakin si Dr. José Rizal at ang kaniyang mga akda. Sa loob nito, pinaaalalahanan ng may-akda ang mga Pilipinong Katoliko na ipinagbabawal ng Simbahan ang pagbasa, pag-iingat, at pagpapakalat ng mga "masasamang libro,t, kasulatan." Isinasalaysay niya ang mga utos hinggil dito: bawal umano ang mga aklat ng erehe, ang mga sulating malaswa, gayundin ang mga huwad na panalangin at debosyon. Binabalaan niya ang mambabasa na ang sinumang kusang bumasa ng mga ipinagbabawal ay nagkakasala nang mabigat at maaaring maging excomulgado.
Umiikot ang akda sa tema ng takot, awtoridad ng Simbahan, at panghihimasok sa kalayaan ng pag-iisip. Mahalaga ito hindi dahil sa katuwiran nito kundi sa bunga: tinugon ito ni Marcelo H. del Pilar sa pamamagitan ng "Kaiigat Kayo," at ang pananakot na ito ay naging titis na nagsiklab tungo sa pagbagsak ng kapangyarihan ng Espanya sa Pilipinas.
How it begins
"This pamphlet was distributed almost for free in 1888 to malign Dr. Rizal and his writings. The author is a spanish priest of the Augustinian order. On August 3 of the same year, Marcelo H. Del Pilar writing under the name "Dolores Manapat" wrote a pamphlet in answer to Fr. Rodriguez's work which he entitled "KAIIGAT KAYO" (Be slippery as an eel). It could be said that the malicious work of Fr. Rodriguez became the spark that ignited and destroyed the power of Spain over the Philippines. J.C. Balmaseda-J.C.B." Paalala ng nagsalin: Ang sumusunod na pasimula ng taga pag-ingat ng libro ay isinasama sa edisyong ito bagaman hindi kasama sa orihinal na pagkakalimbag. "Ang polyetong ito'y ipinangalat nang walang bayad halos noong taong 1888 bilang paghamak kay Dr. Rizal at sa mga akda nito. Ang may katha ay isang paring kastila sa pangkat ng mga agustino. Noong ika-3 ng Agosto ng taon ding yaon, ang polyetong ito ay tinugon ni Marcelo H. del Pilar sa isang polyeto ring pinamagatan namang "KAIIGAT KAYO" na may lagdang "Dolores Manapat". Masasabing ang 'kalikutang' ito ni Fr. Rodriguez ay siyang naging titis na nagsiklab at siyang pumugnaw sa Kapangyarihan ng Espanya sa Pilipinas. J.C. Balmaseda-J.C.B." ¡CAIÑGAT CAYO! I Sa mañga masasamang libro,t, casulatan.
Text from Project Gutenberg, public domain.