Buntong Hininga / Mga Tulang Tagalog
Buntong Hininga / Mga Tulang Tagalog ni Pascual de Leon ay isang koleksyon ng mga tulang Tagalog na nakaayos bilang isang mahabang pananangis ng pag-ibig. Sa simula pa lamang, ipinakikilala ng makata ang kanyang sarili bilang isang pusong bihag ng dusa, lungkot, at pangungulila—isang umiibig na natatakot lumuhog sa kanyang minamahal. Sa pamamagitan ng mga awit gaya ng "Kung Ako'y Sino...", "Bagong Taon", at "Kundiman ng Puso", inilalahad niya ang kanyang lihim na pagsuyo, ang pagtitiis sa hindi natugong damdamin, at ang pagpapaubaya sa kaligayahan ng iniirog kahit ito'y nangangahulugan ng sarili niyang pagdurusa.
Pangunahing tema nito ang masidhing pag-ibig na walang kapalit, ang dalamhati, kamatayan, at ang mapagpakumbabang pag-asa sa kabila ng kabiguan. Mahalaga ang akdang ito bilang halimbawa ng tradisyong kundiman at romantikong panulaang Tagalog, na nagpapakita ng yaman ng wika at ng matimyas na damdaming Pilipino. Nananatili itong tinig ng isang pusong tapat hanggang libingan.
How it begins
(Irog: Kung ang kalungkutan ko'y tinutugon ng̃ iyong damdamin ay pamuli't muling basahin mo lamang ang awit na ito. At ako'y talagang may ugali na matapang sa likod, at duwag sa harap.) I. Narito't malasin itong kalagayan At tutop ang noó sa kapighatian, Aking binabakas yaong kasayahang Nasulat sa dahon nitong kabuhayan. II. Hindi makakatkat ang mg̃a talata Na tikóm sa guhit ng̃ mg̃a biyaya, At kung mayroon pang tagistis ng̃ luha Ay luhang nanggaling sa pagkariwara. III. Sa aking kalupi, sa aklat ng̃ palad Ay may mg̃a bagay na nang̃asusulat, Diyan makikita ang mukhang may hirap At pusong malaong lunod sa pang̃arap. IV. Diyan mamamalas ang isang larawang Sipi sa ulila't payapang libing̃an, Diyan makikita ang dusta kong buhay Na sawang-sawa na sa kawáy ng̃ hukay. V. Hindi ko matalos itong nangyayari't Ang namamalas ko'y dilím na parati, Bulo sa pagsuyo, bigo sa pagkasi, Kurus sa baunan ng̃ naduduhagi. VI. Sa pinto ng̃ puso'y nanawag na lagi Ang tinig ng̃ dusang nakaaaglahi, Parang nananadyang sa aki'y bumati Ang labi ng̃ hirap, tinik, dalamhati. VII. Nais kong umibig. Ng̃uni't natatakot Na ako'y umibig at saka lumuhog, Pagka't nang̃ang̃ambang sa aki'y matapos Ang lahat ng̃ aliw nitong Sangsinukob. VIII. Wala nang parusang gaya ng̃ tumang̃is Sa harap ng̃ isang hindi umiibig, Wala nang parusang gaya ng̃ tumitig Sa sung̃it ng̃ dilím ng̃ gabing tahimik. IX.
Text from Project Gutenberg, public domain.