O odkryciach i wynalazkach / Odczyt popularny wypowiedziany dnia 23 marca 1873 r.
W tym popularnym odczycie, wygłoszonym 23 marca 1873 roku, Aleksander Głowacki, znany później jako Bolesław Prus, w przystępny sposób wyjaśnia słuchaczom, czym są odkrycia i wynalazki. Pogadankę dzieli na trzy części: najpierw rozróżnia odkrycie, czyli poznanie czegoś istniejącego już w naturze, od wynalazku, czyli stworzenia rzeczy, której wcześniej nie było. Posługując się przykładami — odkryciem Ameryki przez Kolumba, wynalezieniem prochu, lokomotywy, telegrafu czy maszyny do szycia — pokazuje, jak stopniowo, na przestrzeni wieków, rosła liczba ludzkich zdobyczy. Następnie objaśnia, w jaki sposób powstają wynalazki, i wskazuje, co należy czynić, by uczestniczyć w naukowym i przemysłowym ruchu cywilizowanych narodów.
Tekst jest manifestem wiary w postęp i rozwój cywilizacji. Prus przekonuje, że nauka i praca poprawiają byt ludzi, chronią przed głodem i nędzą oraz podnoszą dobrobyt całych społeczeństw. Odczyt, przesycony pozytywistycznym duchem epoki, jest zarazem zachętą do oświaty, pracy organicznej i przyswajania wiedzy. Pozostaje cennym świadectwem myśli polskiego pozytywizmu oraz przykładem talentu Prusa do jasnego, obrazowego tłumaczenia trudnych zagadnień szerokiej publiczności.
How it begins
W tekście zachowano oryginalną ortografię i interpunkcję, nawet w przypadkach, gdy różniły się one od współcześnie obowiązujących. Poprawiono jednak kilka błędów, które wyglądały na omyłki drukarskie. Zmienione zwroty oznaczono podkreśleniem przerywaną linia, tekst pierwotny powinien pojawić się po najechaniu nań myszką . Pełna lista poprawek znajduje się na końcu pliku. O ODKRYCIACH I WYNALAZKACH. ODCZYT POPULARNY WYPOWIEDZIANY dnia 23 marca 1873 r. PRZEZ ALEKSANDRA GŁOWACKIEGO. Cena kop. 5 (10 groszy). WARSZAWA. 1873. ДОЗВОЛЕНО ЦЕНЗУРОЮ. Варшава дня 21 Апреля 1873 г. W Drukarni F. Krokoszyńskiéj, Krakowskie Przedmieście Nr. 40. O ODKRYCIACH I WYNALAZKACH. W niniejszéj pogadance zastanowimy się nad odkryciami i wynalazkami. Aby ułatwić zrozumienie wykładu, rozdzielę go na trzy krótkie części: w pierwszéj powiem czem są odkrycia i wynalazki i jakie mają one dla ludzi znaczenie; w drugiéj objaśnię w jaki — to mniéj więcéj sposób powstają wynalazki i odkrycia; w trzeciéj wreszcie części zastanowię się nad tem, cośmy robić powinni aby przyjąć udział w ogólnym naukowym i przemysłowym ruchu ucywilizowanych ludów. Zacznijmy od określenia co znaczy odkrycie, a co wynalazek. Odkryciem nazywa się poznanie jakiejś rzeczy, która istniała i istnieje w naturze, a któréj ludzie poprzednio nie znali. I tak.
Text from Project Gutenberg, public domain.