C. Iuli Caesaris De Bello Gallico, I-IV
GALLIA est omnis divisa in partes tres — sic incipit commentarius quo C. Iulius Caesar bella sua per Galliam gesta ipse narrat. In his quattuor libris primis describuntur gentes Gallorum, Belgarum, Aquitanorumque, deinde Helvetiorum migratio, quos Orgetorix regni cupidus ad fines relinquendos impulerat. Caesar Helvetios ab itinere prohibet eosque proelio vincit; mox Ariovistum Germanorum regem trans Rhenum repellit, Belgas coniuratos domat, maritimas Venetorum gentes superat, ipsumque Rhenum ponte iuncto transgreditur atque in Britanniam bis classem traicit.
Opus non solum res gestas sed etiam consilia, mores, et instituta variarum gentium accurate exponit. Caesar de se tertia persona scribit, ut narratio simplex et fide digna videatur, cum re vera et virtutem suam et imperii Romani gloriam commendet. Hinc legentes et historiam et artem belli et sermonem Latinum purum atque elegantem discunt; quare hic liber per saecula ad linguam Latinam docendam praecipue adhibitus est.
How it begins
GALLIA est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important, proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere cotidianis proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. [Eorum una, pars, quam Gallos obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum, attingit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones.] Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, [et P.] M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri.
Text from Project Gutenberg, public domain.