Ang Katipunan
Ang Katipunan ay isang dulang patula (aliwan) na may dalawang bahagi, isinulat ni Gabriel Beato Francisco at unang itinanghal sa Teatro Oriental noong 1899. Nakatakda ito sa pulo ng Luzon noong 1896, sa gitna ng paghihimagsik laban sa mga Kastila. Sa mga eksenang tinawag na "digma," masisilayan ang buhay ng mga Katipunero sa bundok—sina Josefo, Lusino, at Kalingtong—na nakikisalamuha sa mga mahihirap na maglalako ng gulay gaya nina Tomasa at Ideng. Sa pamamagitan ng mga awit at usapan, ipinapakita ng dula ang init ng damdaming makabayan, ang galit sa mga prayle't mananakop, at ang pangarap ng kalayaan.
Mariing tinatalakay ng akda ang pagkamakabayan, ang hirap ng dukha, at ang katarungang hinahanap ng bayang inaalipin. Mahalaga ito bilang tinig ng panahon ng rebolusyon—isang samutsaring saksi sa diwa ng Katipunan at sa pananabik ng mga Pilipino sa paglaya mula sa mga dayuhan.
How it begins
[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon ay hindi na ginagamit.] ANG KATIPUNAN ALIWAN NA MAY DALAUANG BAHAGUI TUGMA NA SINULAT NI Gabriel Beato Francisco Nangyari sa pulo nang Lusong nang taong 1896 ICATLONG CASULATAN MAYNILA Limbagan nang: "La Democracia," Villalobos, 5 Quiapo. 1899. Lumabas nang minsan sa Teatro Oriental Ang may-ari ay natatahan sa daang S. Fernando, ika 16 na bahay, Binundoc at sa ika 4 na bahay, nayon nang San, Roque, Sampalok. Ang aliwang ito ay nalathala na sa pamahayagang ANG KAPATID NANG BAYAN. Talaan ng Nilalaman UNANG BAHAGUI UNANG DIGMA ICALAUANG DIGMA ICATLONG DIGMA IKAAPAT NA DIGMA ICALIMANG DIGMA ICAANIM NA DIGMA IKAPITONG DIGMA ICAWALONG DIGMA ICASIYAM NA DIGMA ICASAMPUNG DIGMA ICALABING-ISANG DIGMA ICALAUANG BAHAGUI UNANG DIGMA ICALAUANG DIGMA ICATLONG DIGMA IKAAPAT NA DIGMA ICALIMANG DIGMA ICAANIM NA DIGMA IKAPITONG DIGMA ICAWALONG DIGMA ICASIYAM NA DIGMA ICASAMPUNG DIGMA UNANG BAHAGUI Ang butod ng digmaan ay bundok: sa paanan nito ay pamumutihan nang cahoy na lanca sa may mga buñga at bañgin na sagana sa baguing na cun tatanauin sa ibaba ay may lansañgan. Pagcahaui nang telon ay aauitin ang CANTO NACIONAL FILIPINO . Música. Ina naming Filipinas sa sandaigdiga'y hayag, ang cayaman at dilag ualang sucat macatulad.
Text from Project Gutenberg, public domain.