Alamat ng Ilang-Ilang
Si Alamat ng Ilang-Ilang ay isang kuwentong-bayan na sinulat ni Jose N. Sevilla. Nagsisimula ang salaysay sa isang mangangaso na napahiwalay sa kanyang mga kasama habang nangangaso sa kagubatan ng Mindoro tuwing buwan ng Disyembre. Sa kanyang pagkaligaw at pangamba sa mga mabangis na Tamaraw, natagpuan niya ang isang matandang naninirahan sa isang yungib. Ito ang nagsilbing tagapagligtas at tagapagsalaysay. Sa loob ng kublihan, ibinahagi ng matanda sa naligaw na binata ang sinaunang alamat ng Ilang-Ilang—isang kuwentong puno ng sumpa, pagdurusa, at hiwaga tungkol sa pinagmulan ng mabangong bulaklak na laganap sa gubat.
Tumatalakay ang akda sa mga temang gaya ng pananampalataya, kasalanan, parusa, at pag-asa, na pinagbubuklod ng aral ng relihiyon at ng yaman ng katutubong tradisyong pasalita. Sa pamamagitan ng anyong alamat, ipinapakita ng kuwento kung paano hinuhubog ng mga matatandang paniniwala ang pagkilala ng mga Pilipino sa kalikasan at sa pinagmulan ng mga bagay sa kanilang paligid. Mahalaga ang akdang ito bilang bahagi ng panitikang Tagalog na nagpapanatili ng wika, kultura, at sining ng pagkukuwento ng ating mga ninuno.
How it begins
[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon ay hindi na ginagamit.] Ilang-Ilang Niaó'y buwán n~g Diciembre at ang malamíg na simoy ay umáanyaya sa tanáng na sumangap n~g maligayang sandalíng iniáalay n~g kaparan~gan, at bagá man dito sa ati'y di kaugalian ang magaksayá n~g panahón sa paglilibáng, ay ilan kong m~ga kaibigan ang nakipagyari sa akin na kami'y maglakbáy sa kagubatan n~g Mindoro, upang doo'y magparaan n~g maligayang panahón sa pan~ga~ngaso. Hindi naglipat araw at guínanáp namin ang pinagkásunduán at karakaraka'y ang aming m~ga áso'y naka-amóy n~g lungá marahil n~g usa kaya't unahán kamíng sumunód sa tun~go n~g kaniláng m~ga tahulan. Sa pagtugaygáy na iyaó'y nátiwalág akó sa aking m~ga kasama at sumandalíng humimpíl sa lilim n~g isáng mayabong na kahoy na di ko alumana kung anó ang kanyang pan~galán, bagá mang labis akóng nápapataká na sa gayong ilang ay masamyo ko ang di maisaysáy na ban~go na lubháng laganap sa kagubatan na pinaiibayuhan ang ban~go n~g sa tanáng sampaga.
Text from Project Gutenberg, public domain.