Η Φόνισσα
Μέσα στη νύχτα, η γριά Χαδούλα — η Φραγκογιαννού — ξαγρυπνά πλάι στο λίκνο της άρρωστης εγγονής της και αναπολεί μια ζωή ολόκληρη αφιερωμένη στην υπηρεσία των άλλων: πρώτα των γονιών της, ύστερα του συζύγου, των παιδιών και των εγγονιών. Στοχαζόμενη τα δεινά που περιμένουν κάθε κορίτσι που γεννιέται φτωχό σε έναν σκληρό κόσμο, η ηλικιωμένη μαμή φτάνει σε μια τρομερή απόφαση: ότι ο θάνατος των μικρών θηλυκών είναι λύτρωση. Έτσι ξεκινά μια αλυσίδα φόνων που τη μετατρέπει σε καταδιωκόμενη φόνισσα στο νησί της.
Το έργο του Παπαδιαμάντη είναι σταθμός της νεοελληνικής πεζογραφίας. Με βαθιά ψυχογραφία και απαράμιλλη γλώσσα, εξετάζει τη φτώχεια, τη θέση της γυναίκας, την προίκα και τον ασφυκτικό κοινωνικό καταναγκασμό. Η Φραγκογιαννού γίνεται τραγική μορφή, όπου η διεστραμμένη συμπόνια συναντά το έγκλημα, και η ηθική κρίση παραχωρεί τη θέση της στη θεία δικαιοσύνη.
How it begins
Μισοπλαγιασμένη κοντά εις την εστίαν, με σφαλιστά τα όμματα, την κεφαλήν ακουμβώσα εις το κράσπεδον της εστίας, το λεγόμενον «φουγοπόδαρο», η θεια Χαδούλα, η κοινώς καλουμένη Γιαννού η Φράγκισσα, δεν εκοιμάτο, αλλ' εθυσίαζε τον ύπνον πλησίον εις το λίκνον της ασθενούσης μικράς εγγονής της. Όσον διά την λεχώ, την μητέρα του πάσχοντος βρέφους, αύτη προ ολίγου είχεν αποκοιμηθή επί της χθαμαλής, πενιχράς κλίνης της. Ο μικρός λύχνος, κρεμαστός ετρεμόσβυνε κάτω του φατνώματος της εστίας. Έρριπτε σκιάν αντί φωτός εις τα ολίγα πενιχρά έπιπλα, τα οποία εφαίνοντο καθαριώτερα και κοσμιώτερα την νύκτα. Οι τρεις μισοκαυμένοι δαυλοί, και το μέγα ορθόν κούτσουρον της εστίας, έρριπτον πολλήν στάκτην, ολίγην ανθρακιάν και σπανίως βρέμουσαν φλόγα, κάμνουσαν την γραίαν να ενθυμήται μέσα εις την νύσταν της την απούσαν μικροτέραν κόρην της, την Κρινιώ, ήτις αν ευρίσκετο τώρα εντός του δωματίου, θα υπεψιθύριζε με τόνον λογαοιδικόν· «Αν είναι φίλος, να χαρή· αν είν' εχθρός, να σκάση . . . ». Η Χαδούλα, η λεγομένη Φράγκισσα, ή άλλως Φραγκογιαννού, ήτο γυνή σχεδόν εξηκοντούτις, καλοκαμωμένη, με αδρούς χαρακτήρας, με ήθος ανδρικόν, και με δύο μικράς άκρας μύστακος άνω των χειλέων της. Εις τους λογισμούς της, συγκεφαλαιούσα όλην την ζωήν της, έβλεπεν ότι ποτέ δεν είχε κάμη άλλο τίποτε ειμή να υπηρετή τους άλλους. Όταν ήτο παιδίσκη υπηρέτει τους γονείς της.
Text from Project Gutenberg, public domain.